Η υπεραπλούστευση της πολυπλοκότητας

Η υπεραπλούστευση της πολυπλοκότητας

Ως άνθρωποι έχουμε τη συνήθεια να υπεραπλουστεύουμε πολύπλοκες καταστάσεις σε κάθε έκφανση της καθημερινότητάς μας. Συνήθως, ο κυριότερος λόγος που το κάνουμε αυτό είναι για να είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τις αφορμές και τα αίτια τα οποία οδηγούν σε συγκεκριμένα γεγονότα.
Σκέψου πόσες φορές απλοποιούμε τα πράγματα. Από τα μαθηματικά μέχρι τις ανθρώπινες σκέψεις. Για παράδειγμα, το εμβαδόν το κύκλου. Στα μαθηματικά προκύπτει από το γινόμενο του τετραγώνου της ακτίνας του επί τον αριθμό “π”, όπου π ισούται στη στρογγυλοποιημένη του μορφή περίπου με 3,14 (όπου τα δεκαδικά ψηφία είναι άπειρα). Κανείς δεν χρησιμοποιεί όλα τα ψηφία του συγκεκριμένου αριθμού στην πλειονότητα των υπολογισμών στους οποίους χρησιμοποιείται. Πάντα είμαστε ικανοποιημένοι από το (κατά προσέγγιση) αποτέλεσμα που θα μας δώσουν τα δύο πρώτα δεκαδικά. Πολλοί μαθηματικοί και άλλοι επιστήμονες έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην εύρεση απλώς ακόμη ενός ψηφίου αυτού του αριθμού. Αλλά τι διαφορά θα κάνει πραγματικά στη ζωή μας και ειδικότερα στη καθημερινότητα μας το 1000στο ψηφίο του π (εξαιρώ τις επιστημονικές μελέτες).

Ή στα οικονομικά υποδείγματα. Σε οποιαδήποτε οικονομική ανάλυση παρατηρούμε υπεραπλουστευμένες καταστάσεις. Παραδείγματος χάριν, στο βασικό κανόνα των οικονομικών, αυτό της ζήτησης και της προσφοράς, έχουμε απλώς δύο παράγοντες που επηρεάζουν το αποτέλεσμα. Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ διαφορετική. Σίγουρα αυτοί οι δύο παράγοντες είναι οι βασικότεροι στη προκειμένη περίπτωση, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχουν χιλιάδες άλλοι που οδηγούν στο τελικό αποτέλεσμα. Αυτό προφανώς συμβαίνει σε όλες τις ανθρωπιστικές επιστήμες, για τον απλούστατο λόγο, του ότι μελετούν ανθρώπινα όντα. Πράγμα που σημαίνει ότι μελετούν όντα με αλλοπρόσαλλη κατά βάση συμπεριφορά, που ο καθένας σκέφτεται με τελείως διαφορετικό και περίπλοκο τρόπο. Ακόμη και στο συγκεκριμένο κείμενο, τα παραδείγματα που παραθέτω είναι υπεραπλουστευμένα.

Βάλε τώρα στο μυαλό σου την αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρώπων σε οποιαδήποτε έκφανση της. Για ποιους λόγους συμπαθείς τον ένα ή γιατί αγαπάς τον άλλον ή γιατί αγαπάς να μισείς κάποιον τρίτο; Πόσο δαιδαλώδη διαδρομή κάνει το τρένο της σκέψης το οποίο θα σε οδηγήσει σε ένα τελικό συμπέρασμα για μία κατάσταση; Στο τέλος της ημέρας χρειαζόμαστε ή μάλλον δίνουμε περισσότερη σημασία στο άσπρο και το μαύρο, πιθανότατα για να μη χαθούμε στις άπειρες εναλλακτικές αποχρώσεις που βρίσκονται ανάμεσά τους και χωρίζουν αυτά τα δύο χρώματα.

Ο Taiichi Ohno είχε διατυπώσει τη θεωρία των “πέντε γιατί”, υποστηρίζοντας ότι για να βρεις τη ρίζα ενός προβλήματος πρέπει να ρωτήσεις πέντε συνεχόμενες φορές “γιατί”, ώστε να έχεις το απαιτούμενο βάθος και να βρεις το πραγματικό αίτιο που οδήγησε σε ένα αποτέλεσμα. Πολλές φορές έχω την αίσθηση ότι για να βρεις το αίτιο μίας ανθρώπινης απόφασης ή τη ρίζα ενός συναισθήματος μπορείς να ρωτάς γιατί επ’ αόριστον.

Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι αν ξαναρωτήσεις από την αρχή ακριβώς τις ίδιες ερωτήσεις, πιθανότατα οι απαντήσεις που θα λάβεις θα διαφέρουν. Όχι δραματικά· σίγουρα όχι δραματικά, αλλά ελάχιστα. Τόσο ώστε αυτή η μικρή λεπτομέρεια να σε κάνει να συνειδητοποιήσεις ότι η αρχική ιδέα που είχες για ένα φαινόμενο δεν αντικατοπτρίζει επακριβώς τις σκέψεις σου όταν πλέον αυτή η ιδέα έχει ωριμάσει μέσα σου. Τόσο ώστε να συνειδητοποιήσεις ότι υπεραπλούστευσες τα πράγματα. Οι πρώτες σου σκέψεις ήταν απλοϊκές. Κάπου εκεί ανακαλύπτεις ότι η περιπλοκότητα του κόσμου έγκειται στο γεγονός ότι ο κόσμος σου είναι υπερβολικά απλός.

M.K.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *