της Ευθυμίας Γιώσα
Ας ξεκινήσουμε με το εξής ως δεδομένο: σε ορισμένες περιπτώσεις, τα όρια μεταξύ στιχουργίας και ποίησης καθίστανται ιδιαιτέρως δυσδιάκριτα και, κατά τη γνώμη μου, είναι περιττά, αφού υπάρχουν στιχουργοί οι οποίοι, βάσει τόσο αντικειμενικών όσο και υποκειμενικών κριτηρίων, μπορούν κάλλιστα να χαρακτηριστούν ποιητές, στεγάζοντας τις δύο έννοιες εις «σάρκα» μία. Στη συγκεκριμένη κατηγορία ανήκει και ο Παντελής Δημητριάδης, ιδρυτικό μέλος των συγκροτημάτων των Κόρε. Ύδρο. και των Παιδιών της Παλαιότητας, με τους (ποιητικούς) στίχους του οποίου θα ασχοληθούμε στο παρόν κείμενο υπό το πρίσμα των θεολογικών αναφορών που συναντούμε συχνά σε αυτούς.
Αρχικά, θα επιχειρήσω μία χρονολογική καταγραφή των σχετικών αναφορών –οι περισσότερες είναι άμεσες– βάσει της κυκλοφορίας του εκάστοτε δίσκου και έπειτα μία σύντομη ερμηνεία τους. Εμβόλιμα, θα αφήνω ορισμένα σχόλια προς (ελπίζω) τέρψη και σκέψη του αναγνώστη. Κάποια (πεζά) στατιστικά θα προκύψουν εν μέρει από περιέργεια και εν μέρει από ψυχαναγκασμό.
- Αν όλα τελείωναν εδώ (2003) – ΚΥ
Ο πρώτος δίσκος των Κόρε. Ύδρο. Το εναρκτήριο κομμάτι φέρει τον τίτλο «Υπερνάνος» και γίνεται λόγος για μια «ομιλούσα κεφαλή επί πίνακι». Σύμφωνα με τον ίδιο τον Δημητριάδη, πρόκειται για την «ομιλούσα κομμένη κεφαλή του Προδρόμου» (βλ. Σημειώσεις), δηλαδή αφορμάται από την αποτομή της κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου κατ’ εντολή της Ηρωδιάδας. Προχωρούμε με το «Ο πιο ενδιαφέρων καταθλιπτικός άνθρωπος στον κόσμο» όπου στην πρώτη του στροφή οι δηλώσεις είναι ρητές και απορριπτικές: «Είναι οι γνώσεις περιττές κι άχρηστα τα βιβλία, χωρίς ουσία η μουσική, ένα κενό η θρησκεία». Στο «Ο θάνατος μέσα στα μάτια σου» προστίθεται η λεπτή ειρωνεία: «Ο μπαμπάς Θεός δεν υπολόγισε σ’ αυτούς που θα γευτούν τα αγαθά του», η οποία γίνεται πικρή στο «Αν νομίζεις ότι αδικήθηκες»: «Ο χειρότερος άνθρωπος στον κόσμο βρέθηκε στο δρόμο μου: Έμπιστος όσο ο Ιούδας». Να σημειωθεί ότι μόνο τρεις φορές γράφεται με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα της λέξη «θεός», θα επισημάνουμε παρακάτω τις επόμενες δύο. Οι αναφορές σε αυτόν τον δίσκο ολοκληρώνονται με το «Εδώ κατοικεί η αμαρτία», όπου υπάρχει, βέβαια, και η αντίθετη άποψη: «“Εδώ κατοικεί ο παράδεισος”, σου είπα εγώ».
- Φτηνή ποπ για την ελίτ (2006) – ΚΥ
«Μας σταύρωσαν, γιατί μιλούσαμε για ειρήνη», γράφει ο Δημητριάδης στους «Εραστές του τίποτα» –με τη σταύρωση να είναι ένα μοτίβο που επανέρχεται σταθερά στους στίχους του μέσα στα χρόνια–, για να καταλήξει στο ότι «Μας έκαναν θεούς τους τελικά». Ό,τι συμβολίζει για τους πιστούς ο Ιησούς, συμβολίζει «στη «Χειραψία/Gay anthem for the new millennium» ο γιατρός, ο οποίος καθίσταται «ένας δεύτερος Χριστός», ένας «ευεργέτης […] που με αγάπησε […] τη νύχτα σαν θεός». Έπειτα, υπάρχει μία έμμεση αναφορά με τη μορφή προμετωπίδας στο «Περί πάθους ’05» προερχόμενη από το κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο: «Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν». Διψασμένος και συνειδητά απεγνωσμένος, στο «Τώρα που δεν έχω κανέναν», ο Δημητριάδης έχει επίγνωση πως «το βουνό που ανεβαίνω λέγεται Γολγοθάς για μένα» και ζητάει παρηγοριά «σ’ ένα προσκύνημα στα πόδια της» («Ξανά με τους κακούς»). Στο «Άλλη μία νύχτα σύγχυσης και γέλιου» οι άγιοι («Γιώργο, νυστάζω, αλλά με αγίους δεν κοιμάμαι»), το στεφάνι της επιβράβευσης («[…] αλλά στο τέλος της πορείας σ’ εμένα θα φορέσουν το στεφάνι») –αναρωτιέμαι εάν εδώ μιλά για το στεφάνι που φορούσαν οι αθλητές κατά τη βράβευσή τους, ή για το άφθαρτο στεφάνι του Αποστόλου Παύλου (Β’ Επιστολή προς Τιμόθεον), ή ίσως για το ακάνθινο στεφάνι– και η αμαρτία («στην αμαρτία υποκλίνεται, ερωτεύεται τον πόνο») φτιάχνουν ένα ακόμη θεολογικό σχήμα που εξυπηρετεί με τους συμβολισμούς του το νόημα των στίχων.
- Όλη η αλήθεια για τα παιδιά του ’78 (2009) – ΚΥ
«Όταν σου φόραγα αγκάθια στα μαλλιά σου και σε λιθοβολούσα και σε σκότωνα» διαβάζουμε και ακούμε στο πρώτο κομμάτι του τρίτου δίσκου των Κόρε. Ύδρο. («Το μόνο έγκλημα») – η αποκαθήλωση είναι ανάγλυφη και σαφής. Στο αμέσως επόμενο τραγούδι/ποίημα («Π+Μ = Κ-Μ») είμαστε πλέον σίγουροι ότι ο σταυρός συνεχίζει να βαραίνει τους ώμους του στιχουργού/ποιητή («Ούτε για το σταυρό που ακόμα κουβαλάνε στα όνειρά τους»), χωρίς όμως να τον εμποδίζει στα πνευματικά του άλματα, ενώ η αμαρτία ξεπηδά κι εκείνη («Ούτε για τις αμαρτίες που δικάζονται κάτω απ’ τον ήλιο») σαν κάτι αναπόφευκτο, χωρίς όμως να τον δυναστεύει. Στο «Εδώ μιλάνε για λατρεία» το θείο στοιχείο εξανθρωπίζεται, αποκτά πιο γήινα και τρωτά χαρακτηριστικά, αφού «εδώ είναι οι άνθρωποι θεοί» και μπορούν εύκολα να πάρουν το όνομα του Χριστού (ή του Ντόριαν Γκρέι, όπως τόσο επιδέξια συμπεραίνει ο δημιουργός). Η σταύρωση αεί παρούσα: «Εδώ σταυρώνεσαι κι εσύ». Κι αν υπάρχει κάτι που υπερβαίνει θρησκείες και θεούς, κάτι που τους εξαφανίζει, είναι η ένωση του ενός με τον άλλον, η καταλυτική παρουσία όχι του οποιουδήποτε, αλλά του ξεχωριστού άλλου («Όταν είμαι μαζί σου δεν υπάρχουν θρησκείες. Όταν είσαι μαζί μου δεν υπάρχουν θεοί»).
Κανονικά, για την επόμενη αναφορά, χρειάζεται ένα αυτοτελές κείμενο, αφού η «Πρωινή διερώτηση (Για να μην κάθομαι άνεργος)» συνιστά ένα ιδιαίτερα σαρκαστικό σχόλιο σε τόσες και τόσο παγιωμένες αντιλήψεις, κρίσεις και επικρίσεις της κοινωνίας, στην υποκρισία και την ημιμάθειά της, και ταυτόχρονα εκφράζει μια αφοπλιστικά ειλικρινή υπαρξιακή αγωνία («Ξέρει κανείς πού πάω μετά;»), που η αναφορά στον Άγιο Σπυρίδωνα και η επίκληση στον Θεό θα έλεγε κανείς ότι είναι δευτερεύουσας σημασίας. Ωστόσο, είναι ακριβώς η φράση «Δοξάζω τον Άι-Σπυρίδωνα» και η έμμεση ευχή-επίκληση «Και αν μας έχει ο Θεός καλά» της ηλικιωμένης κυρίας –η οποία χαίρεται για τα επιτυχημένα της, σε όλα τα επίπεδα, τέκνα– που επαυξάνουν το μήνυμα των στίχων.
Στο σπαρακτικό «Πάσχα στο ψυχιατρείο» τα πράγματα είναι κάθε άλλο παρά παίξε-γέλασε, αφού «εδώ περνάει η λιτανεία του ενός, εδώ δεν είναι φολκλόρ ο επιτάφιος […], εδώ δεν ανασταίνεται ο Χριστός». Η εσωτερική πάλη των τροφίμων και η επικρατούσα ατμόσφαιρα αποδίδονται με καθηλωτικό τρόπο. Ο παραλληλισμός της ερωτικής και της θρησκευτικής λατρείας γίνεται ορατός στο «1.000.000 χειμώνες»: «Τη φίλησα παντού όπως ο Χριστιανός το λείψανο, μα η πίστη μου δεν έφτασε ξανά τόσο ψηλά», ενώ στο «13 μήνες σε 3 λεπτά» η αναρώτηση γίνεται φιλοσοφική: «Απ’ το Θεό ως τον άνθρωπο ποιος θά ’ναι τώρα ανάμεσα;» (πρόκειται για τη δεύτερη που η λέξη «θεός» γράφεται με κεφαλαίο).
- Απλές ασκήσεις για τον υπαρξισμό (2013) – ΚΥ
Στη μορφή της καθαρίστριας «θα κλείσουνε το μάτι από ψηλά ο Εωσφόρος, ο Χριστός κι ο Καποδίστριας» στο «Όταν έρχονται οι τέκτονες», όπου κάνει την εμφάνισή του και ο «Παντεπόπτης Οφθαλμός». Έχουμε ήδη τονίσει ότι δείχνει μια προτίμηση στην έννοια της σταύρωσης ο Δημητριάδης, συνεπώς δεν προκαλεί έκπληξη η σχετική αναφορά τόσο στο τραγούδι «Τα βράδια της κρίσης» («Ήταν βαρύς ο σταυρός του Υιού σου κι εσύ, Πατέρα, νεκρός· κι αν ήσουν υπεράνθρωπος, όχι, δεν ήσουνα θεός…») όσο και στο «Χωριστός βίος» («Δεν έχω πια καμία προσδοκία, παρήλθε και η σταυρική ηλικία»). Μια μάλλον παρηγορητική χροιά λαμβάνει η θεολογική αναφορά στο «Ο δρόμος μου για σένα»: «Μέσα στο χάος που μας χωρίζει αιωρούμαι, κλείνω τα μάτια μου και βλέπω εμένα δίπλα στο Θεό» (τρίτη και τελευταία φορά που είναι Θεός και όχι θεός), ενώ αναρωτιέμαι εάν είναι, άραγε, παράδοξο που «κάποιοι είπαν πως ήταν ο Χριστός» ο Σατανάς της γειτονιάς («Ο Σατανάς της γειτονιάς»). Θα κλείσουμε τον τελευταίο δίσκο των Κόρε. Ύδρο. (ή μήπως †Κόρε. Ύδρο.) με τη «Συμφιλίωση» και «τον Πέτρο να Σ’ αρνείται για τρίτη φορά· νύχτα Μεγάλης Δευτέρας», και μ’ ένα βιολί που «το θεό του έχει χάσει». Οι θαυμαστές θα το ξέρουν, αλλά οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι ο συγκεκριμένος δίσκος κυκλοφόρησε στις 29 Απριλίου 2013, που τότε ήταν Μεγάλη Δευτέρα (εικάζουμε ότι πιθανώς συνδέεται με τον παραπάνω προαναφερόμενο στίχο η ημέρα κυκλοφορίας).
- 12 τραγούδια από τις κατακόμβες (2013) – ΠτΠ
Εάν έπρεπε να αναγνωρίσουμε τον στυλοβάτη και ταυτόχρονα τη θρυαλλίδα για το παρόν κείμενο θα ήταν αδιαμφισβήτητα ο εν λόγω δίσκος. Μια ματιά στο εξώφυλλο εξηγεί εύκολα το γιατί, πόσο μάλλον αν πληροφορηθείτε ότι σε σύνολο δώδεκα τραγουδιών, υπάρχουν θεολογικές αναφορές στα εννιά, μάλιστα ορισμένες είναι ιδιαιτέρως σαφείς. Ξεκινάμε με το «Μια νέα αίρεση», όπου, πέραν του τίτλου, «ήταν όρθιο το σώμα μα ανάποδα ο σταυρός». Προχωρώντας με «Τα μάτια του ρασοφόρου» θα χρειαζόταν να αντιγράψουμε το σύνολο των στίχων, παρά ταύτα θα αρκεστούμε να μεταφέρουμε ότι αναφέρεται στην περίοδο των διαδηλώσεων που έλαβαν χώρα το 2000 «ως αντίδραση στην απόφαση […] να μην αναγράφεται στο εξής το θρήσκευμα στα αστυνομικά δελτία». Προμετωπίδα από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο «προλογίζει» το «Δράμα ενός…»: «Ναί, Κύριε, καὶ γὰρ τὰ κυνάρια ἐσθίει ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν κυρίων αὐτῶν».
Αδυσώπητα αμετακίνητος στο «Μην αναφέρεις την αγάπη», σχεδόν προειδοποιεί: «[…] για κάθε ανάσταση είμαι ένας άπιστος Θωμάς και αρνούμαι τη συγχώρεση σε Πέτρους». Ευφυές και ανατρεπτικό το «Ήμουν ο Χριστός στα όνειρά μου – ο δρόμος μου στρωμένος φοινικόφυλλα· μα όταν ξυπνούσα ήμουν πάλι το γαϊδούρι που τον κουβάλαγε…» [από το «Ήμουν ο Χριστός (στα όνειρά μου)»], παίζει πάλι με την έννοια του ψυχικού και σωματικού μόχθου (όπως συμβαίνει και με τη σταύρωση) και καταφέρνει με το πέρας του να μας αφήσει με ένα πικρό, αμήχανο χαμόγελο στα χείλη.
Όπως και με «Τα μάτια του ρασοφόρου», έτσι και με το «Ανατριχίλα πάνω από την Παναγία», το δέον θα ήταν να αντιγράψω το σύνολο των στίχων (και την προμετωπίδα) διότι, όπως φαντάζεστε, συνιστά ολόκληρο μια θεολογική αναφορά. Εντούτοις, θα εστιάσω στην ακόλουθη στροφή: «Ανατριχίλα πάνω από την Παναγία, τα γερασμένα μάτια να δακρύζουν. Φωνή να λέει: “Η ασθένεια θα νικήσει”, μα η φωτιά της προσμονής δε λέει να σβήσει». Είναι στιγμές που οι στίχοι μοιάζουν με μπάμπουσκα, φωλιάζουν μέσα τους τόσα άρρητα νοήματα. Στην προκειμένη περίπτωση, έχω την εντύπωση ότι πρόκειται για ένα διήγημα σε σμίκρυνση. Εξόχως περιγραφικοί και λυρικοί και οι τελευταίοι στίχοι: «Με μια σημαία διάφανη περνάει η Πίστη και ευλογεί του νυστεριού την Άγια Κόψη, σε σχήμα Π κι Ωραία την Πύλη της ζωής να κόψει, για να περάσει του θανάτου το λιβάδι». Απομένουν τρία τραγούδια/ποιήματα για να ολοκληρώσουμε τον συγκεκριμένο δίσκο. Το ένα, «Προετοιμασία για την κηδεία», αποτελεί μια σύγκλιση θρησκείας, λαογραφίας και ηθογραφίας, μια αφήγηση με αρχή, μέση και τέλος, μία οντολογική ποιητική παρακαταθήκη του Δημητριάδη που προσωπικά ξεχωρίζω ιδιαιτέρως. Το άλλο, οι νοσταλγικές «Μνήμες του ’85», είναι μια αμείλικτη κριτική στο «παλιό, ορθόδοξο ΠΑ.ΣΟ.Κ.» και στην εποχή της δόξας του. Θα μου επιτρέψετε να αντιγράψω ένα μέρος του, παρότι η θεολογική αναφορά είναι πολύ σύντομη: «Ακαδημία ρουσφετιών κι ωδείο ψεμάτων, εσύ μας έδωσες τον πρώτο μας παλμό, σε φωτεινά φεστιβάλ – λαϊκισμού ρεσιτάλ, μέσα απ’ τα μάτια της, Ανδρέα, έναν θεό έβλεπα κι εγώ». Τέλος, «Το γαλάζιο τραγούδι (Στην εποχή της διάχυσης)», ίσως μας έρθει στον νου συνειρμικά μετά το πρώτο «Χριστός Ανέστη»: «Μα κι αν η Άνοιξη έχει έρθει, κι αν ο Άδης επικράνθη, μέσα μου έχω ένα αγκάθι που πληγώνει όλα τ’ άνθη».
- Consortium in amato (2015) – ΠτΠ
Προ των στίχων. Ευγένιος Βούλγαρης (κληρικός), Νικηφόρος Θεοτόκης (θεολόγος, αρχιεπίσκοπος), Αθανάσιος Θεοτόκης (διατελέσας μητροπολίτης Κερκύρας), Τιμόθεος Τριβυζάς (διατελέσας μητροπολίτης Κερκύρας): στις τέσσερις όψεις των δύο βινυλίων απεικονίζεται ένας από τους προαναφερθέντες κυρίους.
Όσον αφορά τους στίχους, είναι πιο λίγες οι σχετικές αναφορές, συγκεκριμένα σε τρία από τα δεκατέσσερα κομμάτια. Στο «Σκύψε με αγάπη» ο Δημητριάδης προτρέπει: «Βάλε το χέρι σου στα χέρια μου να νιώσεις τα σημάδια απ’ τα καρφιά, πριν με σταυρώσεις» επιστρέφοντας έτσι –τα έχουμε πει– σε ένα αγαπημένο του εννοιολογικό μοτίβο, τη σταύρωση, και δίνοντας τον ρόλο του Θωμά σε άλλον αυτή τη φορά και όχι στον εαυτό του (βλ. για σύγκριση το κομμάτι «Μην αναφέρεις την αγάπη» από τον δίσκο 12 τραγούδια από τις κατακόμβες). Στον «Τζίμη» γίνεται η περιγραφή ενός άντρα που μάλλον φλέρταρε με αυτό που αποκαλούμε περιθώριο: «Μεγάλωνα και μάθαινα πως παίζεις την τιμή σου στη λέσχη των μεταφορέων, πως βγαίνεις με αναρχικούς απ’ τα δημόσια ουρητήρια, τις Κυριακές στο γήπεδο πως τρέχεις, από το χέρι του παπά σ’ αυτό του χούλιγκαν. Στην εκκλησία οι απλοί σε ξέρανε Δημήτρη, μα στα μεγάλα μοναστήρια σε βαφτίσανε…». Τέλος, στα «Γκοφρέ σεντόνια» μπλέκεται ωραία η κορύφωση της ερωτικής πράξης με τη μεταφυσική της αιωνιότητας: «Ποτέ δεν τα ξέχασα τα πράσινα γκοφρέ σεντόνια· εκεί θα χύνουμε αιώνια – σ’ αυτή τη γη, στον Κάτω Κόσμο ή στον Παράδεισο…».
- Ενθύμιον νεανικών συντροφιών (2020) – ΠτΠ
Τελευταίος δίσκος των Παιδιών της Παλαιότητας (μέχρι τον επόμενο, που μάλλον δε θ’ αργήσει) με εναρκτήριο κομμάτι το «Σε ποιον ανήκει η Κέρκυρα» και έναν «σταυρό ματωμένο» να ανοίγει την αυλαία. Ακολουθούν τα «Απέραντα θέρη μου» και μαζί τους ένα σαρκαστικό σχόλιο: «Σήμερα βγαίνουν οι εικόνες στους δρόμους και ο δεσπότης ευλογεί τα κινητά μας». Λίγο αργότερα [«Το καλύτερο πεθαίνει πρώτο (Τα τραγούδια που λέγανε)»] κάνει την εμφάνισή του ένας στίχος του Μάνου Ελευθερίου: «Τώρα που θα φύγεις πάρε μαζί σου και το Χριστό». Στα «Αναμνηστικά» ο Δημητριάδης είναι επεξηγηματικός: «[…] η μυστική μου ζωή είναι ο θεός που εγώ πιστεύω», και στο «Ο ρόλος της ζωής σου» βλέπουμε τον Χριστό να… αιωρείται: «Πάνω από τη λίμνη κρέμασες το Χριστό χωρίς αμφιταλάντευση καμία».
*
Η ποιητική του Π.Ε. Δημητριάδη δεν είναι ούτε εύπεπτη ούτε ρηχή. Είναι διεισδυτική, βαθιά υπαρξιακή και αγωνιώδης, ενίοτε κρυπτική, πυκνή και σύνθετη. Γι’ αυτό και ώρες ώρες αναρωτιέμαι αν όλοι εμείς που την τραγουδάμε, αντιλαμβανόμαστε το βάθος της. Το παρόν κείμενο εστίασε στις πάσης φύσεως, έμμεσες ή άμεσες, θεολογικές αναφορές σε αυτή, πρώτον, διότι, διαισθητικά, είχε γίνει αντιληπτή η επαναλαμβανόμενη χρήση διάφορων θρησκευτικών εννοιών και όψεων, αλλά έμενε να φανεί και στην πράξη αν όντως ισχύει. Δεύτερον, οτιδήποτε συνιστά πηγή έμπνευσης για έναν δημιουργό έχει πάντα ενδιαφέρον σχολιασμού και διερεύνησης, πόσο μάλλον όταν αποτελεί μια δεξαμενή από την οποία εκείνος, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση, δε σταματά να αντλεί υλικό. Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο Δημητριάδης έχει στοχαστεί πάνω στη θεϊκή ύπαρξη και σε ό,τι τη συνοδεύει, και ο στοχασμός, για να δικαιολογεί το όνομά του, οφείλει να συμπεριλαμβάνει την αμφισβήτηση. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι να βγάλουμε ένα συμπέρασμα για τον εκάστοτε δημιουργό, για τις προσωπικές του απόψεις και στάσεις, αλλά να διαπιστώσουμε τι γεύση αφήνει στον αποδέκτη το έργο του. Εδώ, πάντα ως προς τη θεολογική υπόσταση, ο αποδέκτης θα σταθεί δίβουλος. Αν, δηλαδή, ήθελε και περίμενε μια έτοιμη λύση, δε θα τη βρει. Αντιθέτως, θα κολυμπήσει σε έναν συνδυασμό απόγνωσης, ειρωνείας, σαρκασμού, αγάπης, απορίας. Επίσης, κατά έναν περίεργο τρόπο, θα αισιοδοξήσει παρά τον μηδενισμό, παρά την αβεβαιότητα, και σίγουρα θα αντιληφθεί τη σχετικότητα του παραδείσου, της αμαρτίας, της προδοσίας, της ίδιας της πίστης. Εικόνες από τον εκκλησιαστικό βίο και ποικίλες –λιγότερο ή περισσότερο γνωστές– θρησκευτικές έννοιες μετατρέπονται στα χέρια του Δημητριάδη στο σκηνικό μιας ιστορίας, γίνονται όχημα για να σχολιάσει τα κοινωνικά τεκταινόμενα, εξυπηρετούν τα σχήματα της μεταφοράς, της εικονοπλασίας και της πρόκλησης συναισθημάτων που χρησιμοποιεί. Αξίζει να απομονώσουμε και να σχολιάσουμε ξεχωριστά τη διαλεκτική μεταξύ έρωτα και θείου στοιχείου, όπου είτε βλέπουμε μια αντικατάσταση του δεύτερου από τον πρώτο, είτε μια υπέρβαση του δεύτερου από τον πρώτο, είτε μια αποδοχή της μεταφυσικής και των δύο. Δεν ξέρω αν το «αντίπαλο δέος» του Θεού είναι ο Έρωτας, αλλά ξέρω ότι τόσο η συντριβή όσο και ο θρίαμβος του Έρωτα μπορούν να συγκριθούν ευθέως με τη συντριβή και τον θρίαμβο της πίστης.
*
Ως προς τα στατιστικά που υποσχέθηκα, στο σύνολο των 94 τραγουδιών που περιλαμβάνονται στους επτά δίσκους, 42 εξ αυτών έχουν (κυρίως άμεσες και ελάχιστες έμμεσες) θεολογικές αναφορές, άρα περίπου το 45%. Ο δίσκος 12 τραγούδια από τις κατακόμβες κόβει πρώτος το νήμα με 75% (9 στα 12 περιέχουν σχετικές αναφορές) και ακολουθούν οι Φτηνή ποπ για την ελίτ με 50% (6 στα 12) και Όλη η αλήθεια για τα παιδιά του ’78 με το ίδιο ποσοστό (8 στα 16).
*
Σημειώσεις
- Αφιερωμένο στον Παναγιώτη, ιθύνοντα νου του παρόντος κειμένου, περήφανο και φανατικό θαυμαστή των ΚΥ και των ΠτΠ, κρατούντα τον Π.Ε. Δημητριάδη στα χέρια του ως άλλον… εσταυρωμένο, δεινό συλλέκτη βινυλίων, ευτυχούντα ακροατή ακόμη και των ανέκδοτων, ακόμη και των αποκηρυγμένων τραγουδιών τους.
- Είναι πιθανό, μιας και δεν έχω στην κατοχή μου τον δίσκο Consortium in amato, να υπάρχει κάποια προμετωπίδα ή κάποιο άλλο σχόλιο σχετικό με τη θεματολογία του παρόντος κειμένου το οποίο δεν έχω λάβει υπόψη. Όσα στοιχεία έχω γράψει γι’ αυτόν, αντλήθηκαν από εδώ και εδώ. Η φωτογραφία προέρχεται από εδώ.
- Η δήλωση του Δημητριάδη σχετικά με τον «Υπερνάνο» αντλήθηκε από εδώ.
- Εάν κάποιος αναγνώστης διαπιστώσει τυχόν παράλειψη, αρχικά, ας δείξει κατανόηση και, έπειτα, ας επικοινωνήσει να μας την επισημάνει. Το ίδιο ισχύει και για τυχόν λάθη.
5. Ως προς τον κανόνα του τελικού «ν», οι στίχοι έχουν διατηρηθεί ατόφιοι όπως παρουσιάζονται στους δίσκους.