Shadows of Beirut / La Bola Negra
Πίσω από την Ιστορία με Ι κεφαλαίο, τις επικές μάχες, τους πολέμους και τους ήρωες – υπάρχει μια δεύτερη ιστορία, πιο άσημη, πιο ταπεινή: η ιστορία των κοινών, καθημερινών ανθρώπων. Οι έρωτες, οι πληγές, τα πάθη, τα ανεκπλήρωτα όνειρα, οι χαμένες ψευδαισθήσεις – τα μικρά εκείνα τίποτα που συνθέτουν μια άλλη, παράλληλη πραγματικότητα στο περιθώριο των μεγάλων γεγονότων της Ιστορίας. Η δική τους ιστορία γράφεται με γιώτα μικρό.
***
Στις «Σκιές της Βηρυτού» η πλοκή εκτυλίσσεται στον απόηχο της πανδημίας και μέσα στον θόρυβο από τους βομβαρδισμούς. Πίσω από την πανδημία και τον πόλεμο, το οικογενειακό δράμα της Λάνα που επιστρέφει στη Βηρυτό μετά από 25 χρόνια για να δει τον ετοιμοθάνατο πατέρα της. Οι «Σκιές της Βηρυτού» είναι οι άνθρωποι – ίσκιοι ανάμεσά μας που ανασαίνουν, άνθρωποι που ζουν στη σκιά των μεγάλων προσωπικοτήτων υπεύθυνοι να αποφασίσουν για την πορεία μιας πανδημίας, να καταστρώσουν τα πλάνα για την εξέλιξη ενός πολέμου. Οι ηθοποιοί πότε-πότε μοιάζουν με ερασιτέχνες – προτέρημα μάλλον παρά αδυναμία: ο ερασιτεχνισμός τους είναι τόσο οικείος που στρώνει τον δρόμο για την ταύτιση: στο δράμα της Λάνα βλέπω το δικό μου δράμα – τη δική μου ιστορία γραμμένη με γιώτα μικρό.
Το «La Bola Negra» διαδραματίζεται στο περιθώριο του Ισπανικού Εμφυλίου. Δεν ασχολείται όμως με τον Ισπανικό Εμφύλιο – δεν παίρνει θέση. Αυτό σίγουρα θα ενοχλήσει. Όλο και αυξάνονται οι φωνές που ζητούν από την τέχνη να παίρνει θέση. Γιατί αν η τέχνη δεν παίρνει θέση γίνεται απολιτίκ. Συμβαίνει όμως το αντίστροφο: απολιτίκ γίνεται η τέχνη που παίρνει θέση. Όσο πιο καταγγελτικός είναι ο λόγος της, τόσο εξασθενεί η δυνατότητα να αναλάβω την ευθύνη απέναντι σε ό,τι βλέπω. Αναλαμβάνω την ευθύνη θα πει βρίσκομαι μπροστά σε ένα πλήθος ανοιχτών δυνατοτήτων και επιλέγω –εξ ου και η ευθύνη– να κατοικήσω εκείνη που μ’ εκφράζει περισσότερο. Ανοιχτά ερωτήματα, όχι κλειστά σύμπαντα. Στην τέχνη που παίρνει θέση το ερώτημα έχει ήδη απαντηθεί, καμία ευθύνη δεν έχω να λάβω. Το «La Bola Negra» με συγκίνησε πολύ. Κατά τη γνώμη μου είναι από τις καλύτερες ταινίες της τελευταίας δεκαετίας (θέλω να πω «η καλύτερη ταινία της δεκαετίας» αλλά συγκρατούμαι). Δεν μιλώ για την εικαστική της δύναμη, για τους σπουδαίους συμβολισμούς, για το παίξιμο των ηθοποιών… Αρκούμαι σε ένα μονάχα στοιχείο ικανό να συνοψίσει και την πλοκή: η αναζήτηση του εαυτού μου μέσα στα χαρακώματα με τον θάνατο να επικρέμεται πάνω από το κεφάλι μου – εγώ όμως να μη διστάζω, να συνεχίζω, να διεκδικώ ένα ύστατο βλέμμα: το βλέμμα του ερωτευμένου απέναντι στο αντικείμενο του πόθου του, βλέμμα το οποίο –ο ερωτευμένος το γνωρίζει εξ αρχής– δεν διαρκεί πολύ, είναι στιγμιαίο. Αν έστω και λίγο παραταθεί η διάρκειά του οι φρουροί θα τον συλλάβουν, θα τον στείλουν στο απόσπασμα. Εκείνος παίρνει όμως το ρίσκο, αναλαμβάνει την ευθύνη – εξεγείρεται ενάντια σε όποιον πάει να του στερήσει κάτι ολόδικό του. Εξεγερμένα βλέμματα απέναντι σε αυταρχικές, ανελεύθερες εξουσίες – πόσο απολιτίκ μπορεί να ‘ναι ένα τέτοιο βλέμμα;
*νσ
**ίσκιοι ανάμεσά μας που ανασαίνουν: ο στίχος είναι του Διονύση Καψάλη, βλ.: Διονύσης Καψάλης, Όπως οι αμπελουργοί, Αθήνα, Άγρα, 2024.