της Ευαγγελίας Πάσσαρη
Τη Μαρίνα Μάγκλαρη τη γνωρίσαμε στο Θέλω να είναι Κυριακή: σύγχρονη ελληνική επιστολογραφία (εκδ. Συρτάρι, 2024) ένα έργο, στο οποίο συνδυάζει τον ποιητικό λόγο με τον επιστολικό χαρακτήρα δίνοντας ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον αποτέλεσμα. Οι στίχοι μπερδεμένοι με την πρόζα, το ύφος συνεχώς εναλλασσόμενο και προσαρμοσμένο στη διάθεση του αποστολέα-αφηγητή και ο έρωτας στο επίκεντρο, δοσμένος με ειλικρίνεια για κάθε όμορφη αλλά και επίπονη έκφανσή του, έθεσαν υψηλά τον πήχη για τη Μάγκλαρη, η οποία επιστρέφει φέτος με Το τραγούδι του Ορφέα και άλλες ψυχοθεραπευτικές ιστορίες, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συρτάρι.
Αφήνοντας πίσω τον ρομαντισμό της πρώτης της συλλογή, η Μάγκλαρη καταπιάνεται τώρα με πιο σκοτεινά ζητήματα, εκμεταλλευόμενη με προσοχή την κύρια επαγγελματική της ταυτότητα. Ως ψυχολόγος κάνει μια επιλογή από ιστορίες θεραπευόμενών της που τη στιγμάτισαν, διατηρώντας την ανωνυμία τους όπως και το σεβασμό προς την ιδιαιτερότητα των τραυμάτων τους.
Οι ιστορίες μετατρέπονται κατά βάση σε ποιητικά σχήματα ελεύθερου στίχου, τα οποία με κοφτές φράσεις και μετρημένο λόγο αποδίδουν αλλά και εικονοποιούν υφολογικά κάθε φορά την ασθένεια, το τραύμα και την ιστορία που προβάλλεται. Άλλες φορές το ύφος γίνεται ορμητικό, με τον ένα στίχο να ακολουθεί τον προηγούμενο σε ένα δουλεμένο ρυθμό που προκαλεί εύστοχα ένταση, προκειμένου να αποδοθεί η ψυχαναγκαστική διαταραχή όπως συμβαίνει, ενδεικτικά, στον «Δρόμο διαφυγής» ή η άρνηση του πένθους στην «Τράπουλα». Άλλοτε πάλι, ο κοφτός λόγος της ποιήτριας προσαρμόζεται στη συστολή των ποιητικών υποκειμένων, όπως της αυτοτραυματιζόμενης αφηγήτριας από τις «Τρεις Αναστάσεις», μεταφέροντάς μας τον πόνο τής κάθε απόπειρας, τον φόβο προς τις καθημερινές συνήθειες, την ενοχή για την ασθένειά της, για την οποία έχει επίγνωση αλλά όχι δύναμη να γιατρέψει.
Υπάρχουν, όμως, και ιστορίες τις οποίες επιλέγει να αποδώσει σε πεζό λόγο. Στις στιγμές αυτές κυριαρχεί περισσότερο η εξομολογητική διάθεση της ίδιας της θεραπεύτριας-αφηγήτριας και δίνεται εντονότερα η αίσθηση πως εμείς ως αναγνώστες συμμετέχουμε σαν παρατηρητές στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας σε ζωντανή ώρα. Η διαδικασία, όμως, αυτή αντιστρέφει τους ρόλους. Η ποιήτρια αφήνει τον ρόλο της ψυχοθεραπεύτριας στο αναγνωστικό της κοινό, ώστε να γίνει για λίγο εκείνη που εκφράζει από τη μία ευγνωμοσύνη και συγκίνηση, όπως συμβαίνει στη «Γλώσσα της σιωπής» ή στη «Μαγισσούλα» για παράδειγμα, από την άλλη θέλει να ξορκίσει το βάρος που καλείται να μοιραστεί και να κατευθύνει, όπως συμβαίνει στο «Προσοχή: Το πάτωμα γλιστράει από αληθινές σχέσεις» ή στο «Primeiro de Maio».
Δεν είμαι σίγουρη αν όσες ιστορίες δίνονται σε ποιητικό λόγο είναι πιο «βαριές» ή όσες δίνονται σε πεζό λόγο είναι πιο προσωπικές. Με σιγουριά, όμως, υποστηρίζω πως η Μάγκλαρη έχει αποδώσει παντού την ίδια ένταση, έχει φέρει στο χαρτί όλες τις ιστορίες με την ίδια φροντίδα και τον ίδιο σεβασμό, καταφέρνοντας να μεταφέρει τις ψυχικές δυσκολίες των θεραπευόμενων με πλήρη λογοτεχνικότητα. Επιπλέον, καταφέρνει να μοιράζεται με απόλυτη ισορροπία ανάμεσα στην ταυτότητα της ποιήτριας και στην ταυτότητα της ψυχολόγου, χωρίς να επιτρέπει στη μία να επισκιάζει τα χαρακτηριστικά της άλλης. Ταυτόχρονα, συνεχίζει να «πηδάει» ομαλά από το ένα είδος λόγου στο άλλο, όπως έκανε και στο πρωτόλειό της, χωρίς να χαώνει τους αναγνώστες ή να χάνει κάτι από τη μαεστρία που δείχνει στο ύφος.
Γίνεται φανερό πως η Μάγκλαρη δίνει μια ολοκληρωμένη και καλοδουλεμένη συλλογή και πάλι. Μάλιστα, εμφανίζεται πιο ώριμη συγγραφικά στο δεύτερο έργο της, με το τραγούδι που συνθέτει μέσω των ιστοριών της να ακούγεται σαν πραγματική μελωδία στα αυτιά μας.
*φωτογραφία: Junxuan Bao