Στο ντοκιμαντέρ Πικροδάφνες (2021), η Πάολα Ρεβενιώτη ξαναβρίσκεται με την Μπέττυ Βακαλίδου και την Εύα Κουμαριανού για να βολτάρουν στις πιάτσες της Αθήνας και να κάνουν μια πολύ κάζουαλ κουβέντα για τις μέρες και τις κοινότητες της σεξεργασίας τους. «Εδώ στεκόμασταν πολύ», λέει στην αρχή η Βακαλίδου με το πλάνο στη Συγγρού. Και πράγματι, αυτό που προτάσσεται σε όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ είναι αυτή η δυνατότητα των σωμάτων να ξαναβρίσκονται, να επιστρέφουν, να συγκεντρώνονται, να στέκονται και να θυμούνται: μια άλλη στάση μνήμης.
Τρανς γυναίκα και σεξεργάτρια, εμβληματική ακτιβίστρια, εκδότρια του θρυλικού κουήρ ζιν Το Κράξιμο, ποιήτρια με τη συλλογή Σαλτάρισμα, φωτογράφος, κινηματογραφίστρια με τα ντοκιμαντέρ Καλιαρντά και Πικροδάφνες, και, πιο πρόσφατα, οικοδέσποινα της ραδιοφωνικής εκπομπής Παρλαφούσι: το έργο της Ρεβενιώτη θα μπορούσε να θεωρηθεί πως συγκροτεί ένα αποθετήριο τεκμηρίων αντικανονικών ζωών. Κι ίσως δεν είναι τυχαίο πως στα ποστ με φωτογραφίες που ανέβαζε στα social media συχνά συμπλήρωνε στη λεζάντα τη φράση «από το αρχείο μου».
Μεγαλώνοντας στην Ελλάδα του 2000, το σχολείο με κατήχησε και σε συγκεκριμένους τρόπους να θυμάμαι: στη μνήμη και τη συνείδηση ενός έθνους, μαζί και μιας θρησκείας και ενός φύλου, για το οποίο ήμουν πάντοτε πολύ κουνιστός, ανώμαλος κι αμαρτωλός· αλλά και σε μια εθνική ιστορία και λογοτεχνία όπου οι κουήρ ζωές ήταν αφανισμένες. Η Πάολα Ρεβενιώτη μού έδειξε, ανάμεσα στα άλλα, πως αυτό το καθεστώς μνήμης δεν είναι πεπρωμένο.
Υπάρχει και ένα άλλο ήθος μνήμης, όπως στις Πικροδάφνες, ένας τρόπος να «μας θυμόμαστε παρέα» που αντιτίθεται σε αυτές τις πολιτικές της εξόντωσης. Στη μνήμη των τρανς και κουήρ σωμάτων και των ζωών καθώς συμπλέκονται μεταξύ τους, στη μνήμη των σχέσεων που αναπτύσσουμε, στη μνήμη σε κοινοτικό συσχετισμό επέμεινε η Ρεβενιώτη. Κι είναι η επιμονή της σ’ αυτή τη μνήμη που διεκδικεί για αυτά τα σώματα και για αυτές τις ζωές να αξίζουν όχι απλώς να αντέχουν, αλλά να ευτυχούν και να τις θυμόμαστε με τους όρους που εκείνες θέτουν. Να είναι άξιες όχι βίας – αλλά βίου.
Δεν είναι καθόλου υπερβολικό να πω πως η Πάολα Ρεβενιώτη μου ‘δωσε ζωή.
Για το Σαλιγκάρι
Μπίλη Μητσικάκος